 |
HIEROGLYFEN INLEIDING |
 |
Het Egyptisch behoort tot een groep van talen in Afrika en het Nabije Oosten, die voldoende overeenkomsten in grammatica en woordenschat vertonen om een gemeen schappelijke taalkundige voorouder waarschijnlijk te maken. Men spreekt in dit verband van de Afro-Aziatische of Hamito-Semitische talengroep. Deze groep bestond uit zes takken, waarvan het Oud-Egyptisch er een was. De andere talen uit deze groep zijn het Semitisch, de Berbertalen, het Tsjadisch, het Koesjitisch en het Omotisch. Enkel het Egyptisch en het Semitisch hebben een uitgebreide schriftelijke traditie. In zijn tijd was het Egyptisch uiteraard een levende taal, die dan ook in de loop der eeuwen voortdurend evolueerde. Volgens het huidige onderzoek kunnen we vijf stadia in de evolutie van de taal onderscheiden:
Oud-Egyptisch: Dit is de taal die we kennen uit de inscripties van het Oude Rijk, de periode van de Egyptische geschiedenis waaruit de eerste doorlopende teksten stammen (ca. 2700-2200 v.Chr.). De piramideteksten uit de piramide van Oenas zijn een mooi voorbeeld.
Middel-Egyptisch: Dit is de taal, zoals hij gebruikt werd in de Eerste Tussenperiode en het Middenrijk (ca. 2200-1800 v.Chr.). Het Middel-Egyptisch wordt algemeen beschouwd als de klassieke fase van de taal, die in literaire, religieuze en monumentale inscripties in gebruik blijft tot in ver in de Grieks-Romeinse tijd.
Nieuw-Egyptisch: Tijdens het Nieuwe Rijk evolueerde de gesproken taal verder, terwijl het Middel-Egyptisch als geschreven taal in gebruik bleef. Vanaf Akhenaton (Amarna periode) wordt echter gebroken met deze traditie, en zullen teksten geschreven worden in het Nieuw-Egyptisch (ca. 1580-700 v.Chr.). Een uitzondering hierop zijn de religieuze teksten, die verder in het klassieke Middel-Egyptisch werden geschreven.
Demotisch: Deze taal is een voortzetting van het Nieuw-Egyptisch, aangetoond vanaf het begin van de Late Tijd tot diep in de Romeinse periode (ca. 700 v.Chr. 5de eeuw n.Chr.). In deze versie van de taal is er al een tendens om de woorden alfabetisch te schrijven, namelijk door gebruik te maken van tekens die de waarde hebben van één medeklinker.
Koptisch: Dit is de laatste fase van de Egyptische taal, die vanaf de 3de eeuw n.Chr. in gebruik komt. Het Koptische schrift bestaat uit 24 letters van het Griekse alfabet en wordt aangevuld met 6 tekens uit het Demotisch om Egyptische klanken aan te duiden die in het Grieks niet voorkomen. Deze versie is voor onderzoekers interessant, omdat hier ook klinkers worden neergeschreven. Oudere versies van de taal schrijven enkel een medeklinkerskelet (vgl. het Arabisch). Het Koptisch wordt na de 10de eeuw n.Chr. verdrongen door het Arabisch.
Het
hiërogliefenschrift is een complex
beeldschrift en tevens de oudste schrijf
wijze van de Egyptenaren. Het is dit beeld
schrift waarmee de
Oude Egyptische
beschaving waarschijnlijk het meest wordt
geïdentificeerd. Het picturale karakter van de hiërogliefen wil
echter niet zeggen dat het hier om een primitief soort beeldschrift zou gaan.
Integendeel, het gaat hier om een volledig ontwikkeld schriftsysteem, waarmee
dezelfde ingewikkelde taalkundige informatie kan worden overgebracht als met ons
eigen alfabet. De complexe grammatica is
echter gebonden aan vreselijk ingewikkelde regels. De
vroegste hiërogliefen vinden we terug in de Pre-Dynastieke
periode, in de vorm van korte verklarende teksten op stenen voorwerpen
en aardewerk. De laatst dateerbare inscriptie in dit schrift vinden we terug op
de tempel van Philae in 394 na
Chr. Het schrift zelf is in de loop der tijden geëvolueerd.
Naarmate de geschiedenis vordert, werden er steeds nieuwe hiërogliefen bij
gecreëerd. Zo evolueert het aantal hiërogliefen van ongeveer 700
in het Oude Rijk tot meer dan 6.000
in de Ptolemaïsche periode. Later heeft James Gardiner
alle hiëroglyfen gecatalogiseerd in een lijst die zijn naam draagt en die de
basis vormt voor de studie van de hiëroglyfen.
De
oude Egyptenaren kenden vele honderden hiërogliefen. De 24
letter tekens die ik hier introduceer zijn
echter de meest voorkomende, en worden dan ook vaak als het Egyptische
alfabet aangeduid. Deze tekens hebben elk de waarde
van één medeklinker. Wil je de Oud-Egyptische taal echt leren,
dan is het essentieel om deze tekens goed te beheersen. De nevenstaande tabellen
geven de 24 eenlettertekens weer, samen met hun voorstelling,
transcriptie en uitspraak. Merk op dat voor de uitspraak bepaalde tekens
een klinkerwaarde gekregen hebben. Dit is een conventie gevolgd door
egyptologen om woorden uitspreekbaar te kunnen maken.
De oude Egyptenaren noteerden in hun schrift namelijk enkel medeklinkers.
Voor de beginnende student en de absolute leek werd er
een alfabetlijst ontwikkelt die je vaak aantreft in souvenirwinkels en
goudwinkels.
Dit systeem is veel eenvoudiger in gebruik en constructie dan de alfabetlijst die de egyptologen gebruiken. Het is echter een prima start om de hiëroglyfen te leren lezen. Nadien kan je overschakelen naar de officiële transliteratie met behulp van de Gardiner hiëroglyfenlijst.