EXPLORERS DAVID ROBERTS (1796 - 1864)

In deze rubriek belicht ik 'Beroemde Reizigers' die de studie van het Oude Egypte door de eeuwen heen voor altijd hebben beïnvloed, hetzij door hun passie, hetzij door hun drang naar roem en erkentelijkheid. Klik op de foto's om een beknopte biografie te kunnen lezen. In de toekomst zullen er meer biografieën verschijnen.

David Roberts werd geboren in Stockbridge nabij Edinburgh in 1796. Hij was de zoon van John en Christine Roberts. Ze woonden nabij een meer "Water of Leith" genaamd. Het landgoed waar ze hun huisje huurden, noemde "Duncan's Land". Zijn vader was een arme Schotse schoenlapper en zijn moeder een simpele huisvrouw. Het gezin telde 5 kinderen waarvan slecht twee de volwassenheid zouden bereiken. Reeds op jeugdige leeftijd mocht hij van zijn moeder op de witgekalkte keukenmuur zijn artistieke vaardigheden botvieren. Op 12 jarige leeftijd werd hij leerjongen bij Gavin Beugo, een binnenhuis architect en decorateur. Hij leerde al vlug de verschillende technieken om artistieke versieringen op de muren aan te brengen. Het waren voor hem lange werkdagen van 16 uren zonder ook maar één dag verlof. Behalve op de zondagmorgen waar hij in de plaatselijke dorpsschool de zondagslessen volgde. Na zijn leertijd kreeg hij een contract aangeboden om voor een rondreizend theater gezelschap decors te ontwerpen en te schilderen. Het waren moeilijke werkomstandigheden daar 's nachts de decors moesten worden geschilderd en  reeds afgewerkt moesten zijn vóór het begin van de namiddagvoorstellingen. Na 15 jaar hard labeur begon hij van het veelvuldig rondreizen genoeg te krijgen.

Zijn vrouw geraakte aan de drank en kreeg heimwee naar Edinburgh. Toen een rivaliserend artiest zijn decor, dat bestemd was voor de Mozart opera "Il Seraglio", uit jaloezie vernietigde, was de maat vol en nam hij ontslag. Met de hulp van zijn vriend en zakenpartner Clarkson Stanfield werd hij vanaf 1830 een gevierd landschapsschilder. Zijn eerste buitenlandse reis bracht hem naar Spanje en via Gibraltar bezocht hij een klein deel van Marokko. In 1837 begon hij exotische landschappen (Picturesque sketches in Spain) te schilderen waarvan meerdere succesvolle lithografieënreeksen werden gemaakt die gretig door het Victoriaanse publiek werden aangekocht. Hij maakte tijdens een verblijf in België kennis met Louis Haghe, een Brusselse lithograaf die de voornaamste uitgever van zijn lithografieën zou worden. Helaas was deze uitgever een gewiekst zakenman en ontving David Roberts slechts een klein deel van de winsten die de massale verkoop van zijn lithografieën opbrachten. Uit commerciële overwegingen besloot hij naar de Levant (Midden-Oosten) af te reizen daar exotische onderwerpen goed in de markt lagen.

In de maand augustus van het jaar 1838 reisde hij naar Marseille om via Malta, Alexandrië te bereiken. Hij kreeg de toelating van de Pascha (Mohamed Ali) om onder escorte van bedoeïenen vrijelijk in Egypte rond te reizen. Om het interieur van de moskeeën in Cairo te kunnen schilderen was hij verplicht om een vermomming aan te nemen daar Europeanen geen toegang hadden tot de islamitische heiligdommen. Hij scheerde zijn Victoriaanse bakkebaarden af en hulde zich in een typisch Ottomaanse klederdracht. Zijn vriend en kunstschilder Robert Scott Lauder vereeuwigde hem in 1840 in een olieverfschilderij  na zijn triomfantelijke terugkeer uit de Levant. In het dagboek van David Roberts lezen we op de dag van 2 januari 1839 de volgende autobiografische passage: Vandaag heb ik een bezoek gebracht aan de consul die me mededeelde dat ik verplicht ben om een Turks Ottomaanse klederdracht aan te nemen om het interieur van de moskeeën te kunnen tekenen. Ik heb vandaag de outfit aangetrokken. Mijn kamerdienaar complimenteert me steeds dat het mij als gegoten zit. Maar ik kan me niet van de indruk ontdoen dat hij heimelijk achter de deur zit te gniffelen en het waarschijnlijk zit uit te proesten. Wat zouden mijn vrienden in Engeland van mij denken als ze me hier in deze carnavalskleren zouden zien rondlopen. Maar het doel heiligt de middelen. Het is de enige manier om op deze plaatsen te kunnen komen waar geen Christen ooit is geweest. Mijn doel is en blijft om deze Islamitische plaatsen uit een ver verleden te vereeuwigen voordat ze tot ruines en stof vervallen. Er is ooit een tijd geweest dat een Christen ter plaatse werd vermoord indien hij ook maar één voet in deze heilige plaatsen zette.'

Zijn dochter Christine maakte op 18 jarige leeftijd van zijn vele reisjournaals een transscriptie. Ze liet bij een uitgever speciale lederen gebonden exemplaren maken, bestemd voor publicatie. Een paar fragmenten van zijn originele met de hand geschreven reisjournaals bevinden zich in de National Library of Scotland. Zijn biograaf en vriend James Ballantine publiceerde in 1866 een uitgebreide biografie "The life of David Roberts R.A."  als aandenken en ook als eerbetoon aan deze verdienstelijke artiest.

Tijdens zijn 2 jaar durend verblijf in Egypte tekende hij bijna iedere tempel die hij tegenkwam. Deze schetsen en studies vormden het basismateriaal voor zijn gehele oeuvre die hij na 1840 verder zou uitwerken. Aansluitend op zijn Egypte reis bezocht hij de Sinaï woestijn waar hij prachtige schetsen van het Sint Katherina klooster maakte. Dan vervulde hij zijn jongensdroom door het Heilig Land te bezoeken en intensief de panorama's en de bezienswaardigheden van Jeruzalem te tekenen. Met de grootste omzichtigheid bezocht hij het toen voor Europeanen ontoegankelijke Petra in het huidige Jordanië. Hij eindigde zijn odyssee in Baälbek (Syrië) waar hij zijn mooiste schetsen maakte. Toen hij in 1840 terugkeerde naar Engeland werd hij feestelijk onthaald en overstelpt met onderscheidingen en opdrachten. In 1841 werd hij opgenomen als volwaardig lid van de Royal Academy. Vandaar de letters R.A. na zijn familienaam . De kritieken op zijn oeuvre vertaalden zich als: "The most ambitious work ever published in England with lithographed plates.". Veel van zijn vroegere werken kregen ereplaatsen in exposities en galerijen. Van 1842 tot 1848 creëerde hij alle 272 lithografieën, gebaseerd op zijn schetsen en studie materiaal die hij gemaakt had gedurende zijn 11 maanden verblijf in de Levant (Midden-Oosten). In de jaren die volgden, abonneerden veel vooraanstaande Victoriaanse Engelsen zich op de maandelijkse uitgaven van zijn lithografieën, gespreid over meerdere jaren. Onder zijn klantenbestand telde hij ronkende namen zoals Charles Dickens, Queen Victoria, Europese vorstenhuizen, en vooraanstaande Engelse adel die zijn kunstwerken aankochten.

In de jaren die volgden bleef hij een beminnelijke Schot die nooit zijn vrienden vergat en steeds trots was op zijn eenvoudige afkomst. Hij reisde intensief doorheen Europa waar hij in Italië voor zijn nieuwe schilderonderwerpen voldoende inspiratie vond. Zijn laatste schilderopdrachten waren panorama's gemaakt vanaf de Thames rivier. Toen hij naar zijn huis wandelde dat gelegen was in de Fitzroy Street N° 7, viel hij plotseling bewusteloos neer, niet ver van zijn schildersstudio waar hij sinds 1839 resideerde. Op 25 november 1864 stierf hij aan een hartstilstand op 68-jarige leeftijd. Hij werd begraven in de Norwood Cemetry van Londen in een eenvoudig grafmonument. Deze selfmade artiest, zonder enige schoolopleiding was ongetwijfeld één van de meest succesvolle en getalenteerde Victoriaanse landschapsschilders van zijn tijd. Hedentendage worden zijn werken massaal gereproduceerd op postkaarten, posters en in kunstboeken. Zijn werk getuigt van accurate observaties, ongeëvenaarde schildertechnieken en oog voor details. David Roberts blijft voor mij de artiest die Egypte en haar monumenten vereeuwigd heeft in fijn geschilderde juweeltjes.

Er bestaat helaas maar één winkel in de gehele wereld waar je de authentieke lithografieën van hem kan kopen. Het onooglijke winkeltje en tevens antiquariaat noemt "L'Orientaliste" en bevindt zich in Cairo in de Qasr-An-Nil street. Daar zwaait een strenge Koptische dame genaamd Madame Nagwa Kamy de plak die elke onderhandeling over de prijzen die  soms meer dan 2.000 euro bedragen, afwimpelt met de mededeling dat ze niet over de prijs palavert. Al haar prijzen zijn Fixet. "Buy it.... or leave it" is haar enige mededeling. Sedert enige jaren bezit "L'Orientaliste" een eigen website. Klik op de logo om de website te kunnen bezoeken. Deze opent in een nieuw venster.