Merenptah was de vierde farao van de 19de Dynastie. Hij was de 13de zoon en opvolger van de grote farao Ramses II die 67 jaar lang regeerde. Merenptah erfde het Egyptische rijk van zijn vader op het hoogtepunt van haar macht. Het eerste wat Merenptah uitvoerde toen hij farao werd was het verplaatsen van de hoofdstad. Ramses II had deze hoofdstad in de Nijldelta laten bouwen (Pi-Ramses) en Merenptah verplaatste de hoofdstad weer terug naar Memphis. Onder Ramses II was een vredesverdrag opgericht met het Hittitische  Rijk. Oorspronkelijk de aartsvijand van Egypte. Merenptah respecteerde dit verdrag. Het Hittitische Rijk werd echter onder de voet gelopen door de Zeevolkeren. Deze waren afkomstig uit het gebied rond de Zwarte Zee en waren zo sterk en goed georganiseerd dat zij heel diep in het land van Egypte konden doordringen. Merenptah antwoordde deze dreiging met de oprichting van een enorm leger en ging hij het gevecht aan met de Zeevolkeren. Tijdens een grote militaire campagne rond 1220 v.Chr. versloeg het Egyptische leger in een zes uur durende veldslag de Libiërs die met de Zeevolkeren een verbond hadden gesloten om Egypte binnen te vallen. Dit was de grootste militaire overwinning sinds het overlijden van Ramses II. Het was ook onder farao Merenptah dat de Hebreeërs massaal uit Egypte wegtrokken. De in de bijbel vernoemde uittocht (de Exodus). Het op een van de steles, opgericht ter meerdere glorie van Merenptah, dat er gesproken wordt over het land Israël. De stele heet dan ook de Israël stele, maar meestal wordt deze aangeduid als de Stele van Merenptah. Merenptah regeerde niet lang. Dit komt door de lange regeringsperiode van zijn vader en door zijn eigen hoge leeftijd toen hij de Egyptische troon besteeg. Wel zijn er veel bijzondere dingen voorgevallen onder zijn bewind. Hij was erin geslaagd de grootsheid van Egypte te behouden zoals zijn vader Ramses II zijn en grootvader Seti I dit voordien hadden gedaan. Na de dood van Merenptah werd deze verwezenlijkingen door diens opvolgers heel vlug teniet gedaan. Farao Merenptah stierf een natuurlijke dood in 1.202 v.Chr.
 

   
Zijn mummie is begraven in een graf vergelijkbaar met deze van zijn vader in de Vallei der Koningen. Daar is het graf van Merenptah in 1903 door Howard Carter ontdekt. Zijn mummie bleek echter niet meer in het graf te liggen. Deze bleek al reeds in 1898 ontdekt te zijn, samen met de mummies van negen andere grote koningen uit het Oude Egypte in het graf van Amenhotep II. Al deze Koninklijke mummies waren daar neergelegd door de hogepriesters van de 21ste Dynastie die bang waren dat de originele graven geplunderd zouden worden. De Koninklijke mummie van Merenptah ligt nu in het Egyptisch Museum in Caïro. In hetzelfde museum waar ook zijn vader Ramses II en zijn grootvader Seti I zich bevinden.