DYNASTIEËN LIJST
	12de Dynastie

Klik op de Dynastie Nummers

De 12de dynastie werd in 1.991 v.Chr. gesticht door Amenemhet I, de vizier van de laatste koning van de 11e Dynastie (Mentuhotep IV). Hij verplaatste de Koninklijke residentie van Thebe naar het huidige El-Lisht, waar hij een stad stichtte die hij Amenemhet-Itj-Tawy (Terugkeer naar de Twee Landen) noemde. Tijdens militaire campagnes drong men door tot in het zuiden tot aan het tweede cataract. De leider van deze campagnes was Senusret I zijnde de zoon van Amenemhet I,  die 10 jaar lang samen met hem regeerde. Het co-regentschap werd vanaf de 12de Dynastie een middel om een probleemloze troonopvolging te kunnen garanderen.

Amenemhet I Sehetepibre Zijn troonnaam betekent 'Amon is de belangrijkste' en als bijvoegsel (Sehetepibre) ''Tevreden is het hart van Ra'. Amenemhat I was een generaal van Mentuhotep III en later van diens opvolger Mentuhotep IV. Hij was van gewone komaf. Zijn vader noemde Senusret en zijn moeder Neferet. Hij groeide op in Elephantine, Aswan. Aanvankelijk moest hij een aantal politieke rivalen uit de weg ruimen. Zoals zijn naam al aangeeft was de koning een aanhanger van de Amon cultus in plaats van de oorlogsgod Mentu. Hij deed veel inspanningen om deze indertijd onbekende  godheid tot een nationale rijksgod te kunnen promoveren. Hij bewerkstelligde dit feit door terug te keren naar de theologie van Iunu (Heliopolis) door te verklaren dat Amon en Ra eigenlijk twee aspecten van dezelfde godheid waren. Daarmee probeerde hij meer houvast op het noorden van Egypte te krijgen. Hij verplaatste ook de hoofdstad van het zuidelijke Thebe naar een gloednieuwe plek bij El-Lisht die hij Amenemhet-Itj-Tawy (Terugkeer naar de Twee Landen) noemde. Hij organiseerde expedities naar het zuiden en bouwde een fort nabij de tweede cataract (voorbij Nubië)). Ook de turkooismijnen van de Sinaï werden onder Egyptisch gezag gebracht. Vanaf zijn 20ste regeringjaar benoemt hij zijn zoon en opvolger Senusret I (Sesostris=Grieks) als co-regent om hem zo op zijn regeringstaken te kunnen voorbereiden. Alle opvolgers in de 12de Dynastie pasten dit systeem van co-regentschap toe om zo de rechte familielijn te kunnen bewaren. Senusret I was op expeditie in opdracht van zijn vader toen hij te horen kreeg dat deze door een paleissamenzwering in de Koninklijke harem was vermoord. Deze gebeurtenis zou tot in het Nieuwe Rijk onderwerp van literaire studies blijven als 'Het Verhaal van Sinuhe' die deze gebeurtenissen min of meer vertelt.

Senusret I Kheperkare Zijn naam betekent 'Man van de godin Oeseret' en als bijvoegsel (Kheperkare) ''De Ka van Ra is ontstaan'. Hij was eerst tien jaar co-regent met zijn vader. Onder zijn regeringsperiode bereikt het rijk een culturele bloei. Hij bouwde eveneens een piramide bij de nieuwe hoofdstad El-Lisht. Deze piramide is een kopie van de piramide van Pepi II. In de laatste drie jaar van zijn leven werd zijn zoon (Amenemhet II) co-regent. Militair probeerde hij zijn macht in het rijk te vestigen en daarbij moest hij de moordenaars van zijn vader bestrijden. De rijkste nomarchen heeft hij zeker niet aangekund en waarschijnlijk heeft hij ze toch wat autonomie moeten gunnen. Daarnaast heeft hij zijn rijk proberen uit te breiden naar het zuiden en daarbij Nubië onderworpen tot bij de 2de cataract. De stad Buhen zou voor de verdere expedities een belangrijke rol spelen. In het noorden zijn er verschillende expedities naar de Sinaï en er is één expeditie naar het land Punt geweest.

Op meer dan 35 sites zijn sporen van zijn naam te zien. Belangrijk voor de toekomst zou de eerste tempel in Karnak zijn. Deze tempel zou uitgroeien tot de belangrijkste tempel van de rijksgod Amon. Na 30 jaar regering, vierde hij zijn Heb-Sed festival en richtte Senusret I in Heliopolis twee obelisken op.  Zijn mooiste bouwwerk dat de tand des tijd heeft doorstaan, is de Witte Kapel, die teruggevonden werd in de 4de pyloon in Karnak en in het open luchtmuseum opnieuw gereconstrueerd en gerestaureerd werd. De hoogreliëfs zijn van een uitzonderlijke kwaliteit. Deze barkschrijn (zie foto) werd gemaakt uit witte zandsteen en is gewijd aan de rijksgod Amon en de god Min van Koptos. Deze werd voor zijn eerste Heb-Sed festival (30 jaar regeren) hiervoor speciaal gebouwd. De god Amon-Min wordt er veelvuldig op afgebeeld. Een paar jaar voor zijn dood liet hij in El-Lisht een piramide voor zichzelf bouwen. Van deze piramide is er echter niet veel meer overgebleven dan wat zand en een hoopje stenen.

Amenemhet II Nubkaure Zijn naam betekent 'Amon is de belangrijkste' en als bijvoegsel (Nubkaure) ''De zielen (Kau) van Ra zijn van goud'.  Farao Amenemhet II was eerst drie jaar lang co-regent samen met zijn vader Senusret I. Men vermoedt dat de koning al vrij oud was toen hij op de troon kwam. Er zijn voorwerpen gevonden uit de tijd van de koning waarin het land handel dreef met het Verre Oosten, Mesopotamië en zelfs Kreta. Verschillende artefacten (scarabeeën, beelden) zijn gevonden in verschillende plekken in het Midden Oosten. Bijzondere favoriet was Byblos waar veel voorwerpen werden verhandeld. De heersende elite maakte daar zelfs hiërogliefen over Egyptische goden. Er waren twee oorlogen tegen twee onbekende Aziatische steden. Er was ook een expeditie naar Nubië. In het 28ste regeringsjaar van de koning zond de koning zijn officier Chentichetaioer naar het land Punt. Hij zag het belang van de Fayoem oase in als leverancier van groenten, fruit en graanleverancier voor Egypte. Hij bouwde groots irrigatieprojecten zodat bij lage Nijlwaterstanden (en dus minder oogsten) er toch geoogst kon worden. Hij liet het natuurlijke kanaal (Bahr Yusef) verbreden tussen de Fayoem depressie en de Nijl zodat er steeds water voorhanden was. In een voorspellende droom verscheen zijn (vermoorde) grootvader Amenemhet I stilzwijgend aan hem, met het waarschuwende advies om zeker niemand te vertrouwen in het paleis. Iets wat hij ter harte nam daar hij 34 jaar lang regeerde. Hij liet zijn zoon Senusret II co-regeren zoals dat in zijn familie gebruikelijk was. Hij heeft weinig nieuwe bouwwerken op zijn naam staan. In Dashur liet hij zijn piramide bouwen en niet in de hoofdstad El-Lisht zoals dit steeds familiaal gebruikelijk was.

Senusret II Khakheperre Zijn naam betekent 'Man van de godin Oeseret' en als bijvoegsel (Khakheperre) ''De  ziel (Ka) van Ra is ontluikt'. Hij was eerst drie jaar co-regent met zijn vader. Er is onenigheid over de lengte van zijn regeringsperiode. Manetho legt hem 48 jaar op maar de algemene opinie in de egyptologie is dat dit meestal overdreven of te lang is. Zelfs de 29 jaar die de Turijnse koningslijst hem geeft, is veel te lang. Een periode van 19 jaar is aannemelijker. Deze tijd kan te kort zijn, maar dat is omdat ze geen bewijzen hebben gevonden na die regering jaren in de vorm van gevonden zegels. Er wordt gesuggereerd dat bij zijn gedeelde koningschap met zijn vader, hij deze gelijktijdig deelde met zijn zoon Senusret III maar daar zijn niet echt harde bewijzen van gevonden. Het buitenlandse beleid was hetzelfde als het beleid van zijn voorvaders. De relatie met West-Azié was stabiel en vredig. Men vermoedt dat er een fort in Nubië werd gebouwd rond de tijd van hun regeringsperioden. Dit houdt in dat de relatie met Nubië zeer agressief was. Dit zou later uitmonden in het edict die zijn zoon Senusret III in Egypte zou uitvaardigen waarbij allen met een zwarte huidskleur in Egypte gedeporteerd of geëxecuteerd werden. In het binnenland bouwde Senusret II een dijk in de Fayoem oase en groef men tijdens zijn regering een aantal kanalen. Door de opeen volgende inspanningen van alle farao's van de 12de Dynastie werd de Fayoem oase een paradijs te midden van de Egyptische woestijn en zou Egypte veel minder honger lijden.

Dit veranderde de irrigatie in de Fayoem regio drastisch waarbij het nu meer stabiel werd en minder vaak overstroomde. Hij verplaatste de hoofdstad die voorheen zich in El-Lisht bevond naar El Lahun (Kahun) en bouwde voor zichzelf er een piramide. Enkel de rotskern (zie foto) middenin de piramide heeft de tand des tijd doorstaan.

Senusret III Khakaure Zijn naam betekent 'Man van de godin Oeseret' en als bijvoegsel (Khakaure) ''Verschijnend zoals de zielen (Kau) van Ra'. Hij was een sterk vorst met een absolute macht. Onder hem werd het bestuur verder uitgebouwd en verloren de lokale nomarchen veel van hun macht. Hij deelde Egypte in drie departementen in waardoor hij beter controle kon uitoefenen op de landadel. Cultureel was het ook een bloeiende tijd: er zijn talrijke beelden van de vorst gevonden waarbij er naast de strenge houding ook beelden zijn die een groot realisme kennen.

De koning werd vaak oud en vermoeid weergegeven. Er bestond in de kunst een sterke invloed van hogerhand, maar anderzijds zien we in de regering van Senusret III een duidelijk pessimistische literatuur opduiken. Er werden verschillende expedities naar het zuiden ondernomen, waarbij de grens verder dan de tweede cataract werd gelegd (waarschijnlijk tot Kerma). Onder andere de piramide van Senusret III te Dasjoer en een cenotaaf in Abydos zijn duidelijk een bewijs van zijn macht in zowel het zuiden als het noorden van zijn Egyptisch rijk. Hij verbreedde ook het kanaal in de eerste Cataract nabij Aswan om de scheepvaart naar Nubië vlotter te laten verlopen in zijn 8ste regeringsjaar. Getuige hiervan is een stele die in Aswan werd gevonden met inscripties en zijn cartouche. In het Luxor Museum zien we een prachtig beeld van hem, waar zijn toegeknepen oogleden  en zijn gefronst voorhoofd een duidelijk verveeld en een vermoeid vorst tonen die alle wereldse zaken aan hem laat voorbij gaan. Hij regeerde 37 jaar.

Amenemhet III Nymaatre Zijn naam betekent 'Amon is de belangrijkste' en als bijvoegsel (Nymaatre) ''Ra behoort toe aan de godin Maät (rechtspraak en orde)'.  Koning Amenemhet III was de enige zoon van Senusret III. De naam van zijn moeder is niet bekend. De koning had twee koninginnen (één hiervan was Aat) die bij hem zijn begraven. De latere Koningin Sobeknefru was waarschijnlijk een dochter van hem. De lijst van Manetho dateert de koning op 8 jaar en 47 jaar op de Turijnse koningslijst. De regeringsduur volgens recente opzoekingen bedraagt 45 jaar. De koning had geen mannelijke opvolgers dus nam hij een regent aan die zich later Amenemhet IV zou noemen.

De farao zorgde voor een goed bestuur, zowel in als buiten Egypte, net zoals zijn vader dat had verwezenlijkt. De uiterste grens met Nubië werd nu verlegd tot aan het plaatsje Semma en verschillende forten werden versterkt. Er waren ook activiteiten om koper te kunnen ontginnen in de Sinaï, ook in Nubië. De interne politiek van het land was rustig. Hij zorgde er voor dat de macht bij de centrale overheid bleef. De resultaten van zijn beleid was dat de rechten van de opperste klassen werden beperkt, ook in speciale officiële functies. Er werden heel wat schrijnen en tempels gebouwd onder zijn regering, waaronder een grote tempel voor Sobek en de tempel voor Ptah in Memphis. De tempel van Medinet Madi is zijn mooiste bouwwerk dat redelijk intact is gebleven. In het Arabisch betekent het (Stad van het Verleden). In het Grieks werd deze plaats als Narmouthis aangeduid. Ze was gewijd aan de slangengodin Renenutet. Onlangs werden er opgravingen verricht en worden er vele nieuwe delen van de stad en graven blootgelegd. Deze plaats is voorlopig nog niet overrompeld door het massatoerisme.

De bouwactiviteiten van zijn vele projecten waren zo enorm, dat er zelfs Aziaten werden aangetrokken om mee te helpen bouwen. Dit aantrekken van buitenlanders werd de dynastie noodlottig, want deze buitenlanders zouden later een nieuwe dynastie stichten. Het einde van zijn dynastie werd ook verhaast door magere oogsten vanwege het uitblijven van de Nijl overstromingen. Dit had een onmiddellijke impact op de economie van het land. Dit feit was ook een reden waarom het minder goed ging met de eens zo stabiele periode van de 12de Dynastie. De Tweede Tussentijd zou even erg worden als de Eerste Tussenperiode met een complete chaos en wanorde in het land en het decentraliseren van de macht.

Amenemhat III bouwde eerst een (zwarte) piramide in Dashur. Toen de piramide begon in te storten, stopte hij alle bouwactiveiten en week uit naar Hawara nabij de Fayoem oase, waar hij een piramide liet bouwen dat helaas de tand des tijd niet heeft doorstaan (zie foto). De geschiedschrijver Herodotus rapporteerde in zijn Historiën deel II over de aanwezigheid van een reusachtig labyrint waar alle kennis van Egypte vanaf de 3de Dynastie in bewaard was gebleven. In 1888 onderzocht egyptoloog Sir Flinders Petrie de site en concludeerde dat er van dit reusachtig labyrint er enkel de funderingsplaat was overgebleven. Exact 120 jaar later organiseerde kunstenaar Louis de Cordier (met interesse voor egyptologie) met wortels in Oostende (België) een grootschalig geofysisch onderzoek dat hij zelf financierde door verkoop van zijn hypermoderne kunstwerken (Golden Sun Disks). In augustus 2008 kon hij in Helwan (Egypte) tijdens een workshop aan de aanwezige pers  concrete bewijzen op tafel leggen dat dit reusachtige labyrint nog volledig intact gebleven was. Sir Flinders Petrie had het dak van dit complex foutief als de funderingsplaat aangeduid. Onder het woestijnzand wacht dit mythische labyrint op zijn ontsluiting. Wordt vervolgd.... uiteraard.

Amenemhet IV Maakherure Zijn naam betekent 'Amon is de belangrijkste' en als bijvoegsel (Maakherure) ''De stem van Ra is waarlijk'.  Koning Amenemhet IV was de (aangenomen ?) zoon van Amenemhet III. Doordat zijn vader zo lang heeft kunnen regeren (45 jaar) moest hij heel lang wachten om op de troon te kunnen zitten. Amenemhet IV heeft naar alle waarschijnlijkheid geen zonen gekregen en zijn halfzuster Sobeknefru volgde hem waarschijnlijk als regent op. Sommige van zijn monumenten zijn nu nog te vinden maar er is maar weinig bekend over zijn regering. Volgens Manetho heeft de koning 8 jaar geregeerd. De Turijnse papyrus vermeldt een regeertijd van 9 jaar en 4 maanden. Deze korte regering is bevestigd door schaarse bronnen. Dat bewijst dat hij al een man van middelbare leeftijd was toen hij farao werd. Recentelijk onderzoek wijst er op dat hij uiteindelijk 12 jaar heeft geregeerd. Hij heeft de tempels van Medinet Madi verder afgewerkt en richtte de nieuwe hoofdstad Crocodilopolis op dat volledig was gewijd aan de krokodillengod Sobek. Na zijn dood was het verval in het Egyptische Rijk al spoedig ingetreden en regeerde zijn halfzuster Sobeknefru slechts een korte tijd.

Sobeknefru (Sobekkare) Haar naam betekent 'Sobek is de mooiste' en als bijvoegsel (Sobekkare) 'Sobek i s de ziel (Ka) van Ra'. Ze was de dochter van de farao Amenemhet III. Ze was gehuwd met haar broer Amenemhet IV, maar deze stierf al vlug een kinderloze dood. Manetho vermeldt haar onder de naam Semiophris. Haar naam Sobek verwijst naar de krokodillengod en vermoedelijk had ze een sterke band met de Fayoem regio. Koningin Sobeknefru heeft volgends de Turijnse Papyrus 3 jaar, 10 maanden en 24 dagen geregeerd. Volgens Manetho heeft ze 5 jaar geregeerd. In deze lijst regeerde ze  slechts 3 jaar. Er zijn verschillende bewijzen van haar regering zoals op een Nilometer in Nubië tijdens haar 3de regeringsjaar. Ze heeft ook een begin gemaakt met een piramide maar deze werd nooit voltooid, ook niet onder haar opvolger.  De eerste Koningin in Egypte was de laatste heerser van de 12de Dynastie en brak na haar overlijden de Tweede tussenperiode aan die zou gekenmerkt worden door verval, chaos en een versnippering door vreemde heersers. Dit zou duren tot de 18de Dynastie toen Egypte voor de derde keer werd gereunificeerd.